Televisie is al tientallen jaren een vast onderdeel van het dagelijks leven in Nederland. Wat ooit begon als een groot, zwaar apparaat met een klein zwart-witscherm, is uitgegroeid tot een dunne, platte scherm waarop je vrijwel alles kunt bekijken. De manier waarop mensen kijken is enorm veranderd, en dat geldt ook voor wat ze kijken. Van live journaal tot series die je in één avond uitzit: het kijkgedrag van Nederlanders vertelt veel over wie we zijn en wat ons bezighoudt.
De geschiedenis van de tv in Nederland
Op 2 oktober 1951 begon de Nederlandse televisie officieel met uitzenden. De Nederlandse Televisie Stichting, later bekend als de NTS, verzorgde de eerste uitzendingen. In het begin hadden maar weinig huishoudens een toestel in huis. Dat veranderde snel in de jaren zestig, toen de tv gemeengoed werd. In 1964 kwam er een tweede zender bij en in 1988 startte RTL als eerste commerciële zender voor Nederland vanuit Luxemburg. Daarmee brak een nieuw tijdperk aan. Het publieke omroepbestel stond ineens tegenover commerciële partijen die met amusement en reclame een groot publiek trokken. In de jaren negentig kwamen er steeds meer zenders bij, en het aanbod werd breder en gevarieerder. Die groei heeft zich doorgezet tot vandaag de dag.
Hoe streamingdiensten het kijken veranderden
Rond 2010 begon een grote verschuiving in het kijkgedrag van Nederlanders. Netflix, dat in 2013 naar Nederland kwam, liet mensen zelf bepalen wanneer en wat ze keken. Daarna volgden andere diensten zoals Videoland, Disney+ en HBO Max. Inmiddels heeft meer dan de helft van de Nederlandse huishoudens een abonnement op minimaal één streamingdienst. Toch is de klassieke tv nog lang niet dood. Sportwedstrijden, grote talentenshows en het nieuws trekken nog steeds miljoenen kijkers naar de traditionele omroepen. Het is eerder een aanvulling geworden dan een vervanging. Mensen combineren live kijken met het op eigen tempo doornemen van series of films. De schermen zijn er slim genoeg voor: de meeste moderne tv’s hebben ingebouwde apps waarmee je direct kunt overschakelen van het journaal naar een streamingdienst.
Bekende gezichten en grote programma’s
Nederland heeft een rijke traditie van bekende tv-persoonlijkheden. Presentatoren als Albert Verlinde, die jarenlang te zien was in entertainmentprogramma’s, zijn zelf ook onderwerp van nieuws geworden. Begin 2025 overleed zanger Rob de Nijs op 82-jarige leeftijd. Verlinde deelde daarna hoe de vrouw van Rob de Nijs, Jet, hem na een vroeger televisiedebat een appje stuurde met de tekst: “Wat een heerlijk vals kreng ben je.” Het laat zien hoe tv-mensen ook buiten de schermen met elkaar verweven zijn. Grote programma’s als Wie is de Mol?, The Voice en Wie wordt Millionaire? hebben generaties kijkers aan het scherm gekluisterd. Zulke formats combineren spanning, humor en menselijkheid op een manier die aanslaat bij een breed publiek.
De toekomst van het kijken thuis
Technologie blijft het kijkgedrag vormen. Schermen worden groter, scherper en energiezuiniger. OLED en QLED zijn inmiddels standaard begrippen in de winkel, en 8K-resolutie staat al in de schappen, ook al is er nog weinig content in die kwaliteit beschikbaar. Tegelijk groeit het gebruik van tablets en smartphones als tweede scherm. Jongeren kijken vaker via hun telefoon dan via een groot scherm in de woonkamer. Dat stelt omroepen en streamingdiensten voor nieuwe uitdagingen. Ze moeten content maken die werkt op elk formaat. Interactieve programma’s, waarbij kijkers zelf kunnen meebeslissen over de afloop, zijn in opkomst. De grens tussen kijken en meedoen wordt steeds dunner. Wat er ook verandert, de behoefte aan goede verhalen, nieuws en vermaak blijft. Daar draait het uiteindelijk allemaal om.
Veelgestelde vragen
Hoeveel uur televisie kijken Nederlanders gemiddeld per dag?
Nederlanders kijken gemiddeld iets meer dan drie uur per dag naar een scherm met video-inhoud. Dat is inclusief kijken via streamingdiensten en video-apps. Bij ouderen ligt dat gemiddelde hoger, bij jongeren lager.
Wat is het verschil tussen een smart tv en een gewone tv?
Een smart tv is verbonden met het internet en heeft ingebouwde apps voor streaming, webbrowsing en soms ook sociale media. Een gewone tv zonder die functie toont alleen signalen via antenne, kabel of satelliet, en heeft geen eigen internetverbinding.
Betaal je in Nederland voor het ontvangen van publieke omroepen?
In Nederland betaal je geen aparte omroepbijdrage meer. Die werd in 2000 afgeschaft. De publieke omroepen worden nu gefinancierd via belastinggeld en reclame-inkomsten. Je kunt de publieke zenders gratis ontvangen via de digitale antenne, kabel of satelliet.
Wat is het meest bekeken programma ooit in Nederland?
De finale van het WK voetbal in 2010, waarbij Nederland het opnam tegen Spanje, was het meest bekeken tv-moment in Nederland ooit. Meer dan acht miljoen mensen keken live mee naar die wedstrijd.
